Ngành chăn nuôi Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi chiến lược từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu. Mục tiêu cốt lõi là nâng cao chất lượng, đảm bảo an toàn thực phẩm và gia tăng giá trị sản phẩm. Trong tiến trình này, công nghiệp giết mổ và chế biến đóng vai trò trung tâm, quyết định khả năng chuẩn hóa và mở rộng thị trường.
BỨC TRANH HỆ THỐNG GIẾT MỔ: "NÚT THẮT" CẦN THÁO GỠ
Theo số liệu từ Cục Chăn nuôi và Thú y đến cuối năm 2025, cả nước hiện có 552 cơ sở giết mổ động vật tập trung, nhưng chỉ có 45 cơ sở đạt chuẩn công nghiệp (chiếm 8,15%). Trái ngược với đó là sự tồn tại của 24.858 cơ sở nhỏ lẻ, trong đó phần lớn hoạt động tự phát, không có đăng ký kinh doanh và thiếu sự kiểm soát của nhân viên thú y. Tại nhiều địa phương, tỷ lệ kiểm soát giết mổ ở các cơ sở nhỏ lẻ chỉ đạt khoảng 30%, với phương thức thủ công vẫn là chủ đạo.
Ông Phạm Văn Duy, Phó Cục trưởng Cục Chế biến và Phát triển thị trường, nhận định thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu cơ sở, mà là cơ cấu hệ thống giết mổ chuyển dịch quá chậm sang mô hình tập trung và công nghiệp. Trong khi các doanh nghiệp lớn đã áp dụng công nghệ hiện đại như giết mổ treo, cấp đông, đạt chuẩn HACCP hay ISO, thì các cơ sở nhỏ lẻ vẫn loay hoay với phương thức truyền thống, gây khó khăn lớn trong việc kiểm soát an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.
CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN: ĐIỂM SÁNG VÀ NHỮNG NGHỊCH LÝ
Cùng với sự nỗ lực chuẩn hóa hệ thống giết mổ, ngành chế biến thịt đã ghi nhận những bước tiến tích cực. Tính đến năm 2025, số doanh nghiệp chế biến sản phẩm chăn nuôi quy mô công nghiệp đạt 116 doanh nghiệp, sản lượng thịt chế biến cũng tăng mạnh lên mức 1,6 triệu tấn.
Dù vậy, quy mô này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Cơ cấu sản phẩm chủ yếu dừng ở thịt mát, thịt cấp đông và các sản phẩm truyền thống. Tỷ lệ chế biến sâu còn thấp. Đáng chú ý, ngành đang đối mặt với những nghịch lý và hạn chế nhất định:
- Liên kết chuỗi lỏng lẻo: Tỷ lệ tự chủ nguyên liệu trong nước rất cao (hơn 93%), nhưng chỉ khoảng 58,5% được kiểm soát qua liên kết chuỗi. Nguồn nguyên liệu không thiếu nhưng chi phí sản xuất vẫn cao và khả năng truy xuất nguồn gốc chưa vững chắc.
- Hạ tầng chuỗi lạnh hạn chế: Thiếu hụt hệ thống kho lạnh, xe chuyên dụng và công nghệ bảo quản sau giết mổ làm giảm khả năng tiếp cận các kênh bán lẻ hiện đại.
- Rào cản từ thói quen tiêu dùng: Thói quen sử dụng "thịt nóng" của người dân vẫn phổ biến, làm hẹp thị phần của thịt mát và các sản phẩm chế biến sẵn.
- Chênh lệch công nghệ: Trình độ công nghệ phát triển không đồng đều, tập trung chủ yếu ở các doanh nghiệp lớn, trong khi nhóm doanh nghiệp nhỏ và hộ sản xuất vẫn sử dụng thiết bị lạc hậu.
TẦM NHÌN 2030: XÂY DỰNG CHUỖI GIÁ TRỊ KHÉP KÍN VÀ BỀN VỮNG
Để giải quyết triệt để những hạn chế trên, Đề án 1740 đã vạch ra lộ trình rõ ràng đến năm 2030:
- Chuẩn hóa giết mổ: Nâng tỷ lệ giết mổ tập trung công nghiệp lên 70% đối với gia súc và 50% đối với gia cầm; từng bước loại bỏ các cơ sở nhỏ lẻ không đạt chuẩn vệ sinh thú y.
- Đẩy mạnh chế biến sâu: Đưa tỷ lệ thịt chế biến lên 40 – 50%, tập trung vào thịt mát, thịt cấp đông chuẩn hóa và thực phẩm tiện lợi phục vụ xuất khẩu.
- Phát triển chuỗi lạnh: Coi hạ tầng bảo quản lạnh là yếu tố quyết định để giảm tổn thất và nâng cao chất lượng thịt.
- Mở rộng vùng an toàn dịch bệnh: Phát triển các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc điện tử, hình thành cụm liên kết "Chăn nuôi – Giết mổ – Chế biến".
Tính đến cuối năm 2025, cả nước đã có 3.465 cơ sở và vùng an toàn dịch bệnh được chứng nhận. Đây là nền tảng vững chắc để ngành chăn nuôi hướng tới mục tiêu xuất khẩu từ 3,0 – 4,0 tỷ USD vào năm 2030.
Sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp giết mổ và chế biến thịt đòi hỏi sự đồng bộ từ quy hoạch, công nghệ, chính sách đến nâng cao năng lực kiểm soát dịch bệnh. Việc đồng hành cùng người chăn nuôi trong việc thiết lập các vùng nguyên liệu an toàn, tuân thủ tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng sẽ là chìa khóa để hiện thực hóa những mục tiêu chiến lược này.
Thùy Khánh
Nguồn: https://nguoichannuoi.vn/
