Trong nuôi tôm thâm canh, thức ăn chiếm hơn 50% tổng chi phí sản xuất. Vì vậy, mọi sai sót trong quản lý cho ăn đều tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh tế của vụ nuôi. Một trong những sai lầm phổ biến nhất hiện nay là cho tôm ăn theo giờ sinh hoạt của con người, thay vì tuân theo nhịp sinh học và khả năng tiêu hóa tự nhiên của tôm.
Việc xác định đúng khung giờ tôm ăn mạnh và hấp thu dinh dưỡng tốt nhất không chỉ giúp tôm tăng trưởng ổn định mà còn là giải pháp quan trọng để giảm hệ số FCR, hạn chế lãng phí thức ăn và ô nhiễm môi trường ao nuôi.
NHỊP SINH HỌC VÀ CƠ CHẾ TIẾT ENZYME TIÊU HÓA CỦA TÔM
Tôm thẻ chân trắng là loài hoạt động về đêm. Trong môi trường tự nhiên, tôm thường vùi mình dưới đáy ao vào ban ngày để tránh kẻ thù và chỉ thực sự kiếm ăn khi trời tối.
Trong điều kiện nuôi công nghiệp mật độ cao, tập tính này có thể bị thay đổi một phần do quá trình thuần hóa. Tuy nhiên, mã gen điều khiển nhịp sinh học của tôm không thay đổi. Gan tụy của tôm không tiết enzyme tiêu hóa liên tục trong 24 giờ, mà chỉ hoạt động mạnh vào những thời điểm nhất định.
Các nghiên cứu sinh lý học cho thấy, hoạt lực của các enzyme quan trọng như Amylase và Protease thường đạt đỉnh vào hai khung giờ chính trong ngày và giảm thấp vào những thời điểm còn lại.
Nếu cho tôm ăn nặng vào lúc enzyme hoạt động yếu, thức ăn không được tiêu hóa và hấp thu triệt để, dẫn đến thất thoát dinh dưỡng, tăng FCR và làm xấu chất lượng nước ao nuôi.
NHIỆT ĐỘ NƯỚC QUYẾT ĐỊNH SỨC ĂN VÀ TỐC ĐỘ CHUYỂN HÓA
Yếu tố then chốt đầu tiên ảnh hưởng đến sức ăn của tôm là nhiệt độ nước, do tôm là động vật biến nhiệt. Quá trình trao đổi chất của tôm tuân theo định luật Q10, theo đó tốc độ chuyển hóa năng lượng sẽ tăng gấp đôi khi nhiệt độ tăng thêm 10°C (trong ngưỡng cho phép).
Khi nhiệt độ nước trên 32°C (thường vào buổi trưa), tôm dễ rơi vào trạng thái stress nhiệt. Lúc này enzyme tiêu hóa bị ức chế, tôm giảm ăn để ưu tiên điều hòa thân nhiệt.
Ngược lại, vào sáng sớm khi nhiệt độ dưới 26°C, hệ tiêu hóa của tôm hoạt động chậm, khả năng hấp thu dinh dưỡng còn hạn chế.
Do đó, ép tôm ăn nhiều vào buổi trưa nắng gắt hoặc sáng sớm lạnh đều không mang lại hiệu quả kinh tế.
QUÁ TRÌNH TIÊU HÓA LÀM TĂNG MẠNH NHU CẦU OXY
Một yếu tố quan trọng khác thường bị bỏ qua là mối quan hệ giữa việc ăn và nồng độ oxy hòa tan (DO). Quá trình tiêu hóa thức ăn, đặc biệt là thức ăn giàu đạm, tiêu tốn một lượng oxy rất lớn do hiệu ứng sinh nhiệt của thức ăn.
Nếu cho tôm ăn vào thời điểm oxy hòa tan thấp, tôm không đủ dưỡng khí để vận hành hệ tiêu hóa. Thức ăn tồn lưu lâu trong ruột sẽ lên men, sinh khí độc, làm tăng nguy cơ các bệnh về đường ruột.
Đây là lý do vì sao các cữ ăn ban đêm, dù đúng với tập tính tự nhiên của tôm, vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn nếu người nuôi không đảm bảo được oxy đáy ao luôn dồi dào và ổn định.
KHUNG GIỜ TÔM HẤP THU DINH DƯỠNG TỐT NHẤT TRONG NGÀY
Tổng hợp các yếu tố về enzyme tiêu hóa, nhiệt độ nước và oxy hòa tan, có thể xác định hai khung giờ cho ăn hiệu quả nhất:
Khung giờ sáng (9h – 10h):
Nhiệt độ nước đã tăng lên mức phù hợp, oxy hòa tan đạt mức cao nhờ quá trình quang hợp của tảo. Hệ tiêu hóa của tôm bắt đầu hoạt động ổn định, phù hợp cho cữ ăn nhẹ đến trung bình.
Khung giờ chiều tối (16h – 20h):
Đây là khung giờ quan trọng nhất trong ngày. Nhiệt độ nước dịu mát nhưng vẫn đủ ấm, đồng thời phù hợp với tập tính kiếm ăn tự nhiên lúc chập choạng tối của tôm. Gan tụy tiết enzyme mạnh nhất, giúp tôm hấp thu dinh dưỡng tối đa, từ đó cải thiện tốc độ tăng trưởng và giảm hệ số FCR.
ĐIỀU CHỈNH TỶ LỆ THỨC ĂN ĐỂ TỐI ƯU CHI PHÍ
Để tối ưu hiệu quả sử dụng thức ăn, người nuôi nên:
Giảm lượng thức ăn vào buổi trưa nắng gắt
Dồn khoảng 35–40% tổng lượng thức ăn trong ngày vào cữ chiều tối
Chủ động cắt giảm hoặc ngưng cho ăn khi:
Tôm lột xác đồng loạt
Oxy hòa tan dưới 4 mg/L
Việc tuân thủ nhịp sinh học tự nhiên của tôm không chỉ giúp tôm lớn nhanh, khỏe mạnh, mà còn giúp người nuôi giảm đáng kể chi phí thức ăn, yếu tố mang tính quyết định đến thành công của mỗi vụ nuôi.
Phương Minh
Nguồn: Tepbac.com
