Đối tác marketing
VTV Youtube Bao Nguoi chan nuoi TH Ben Tre
SỮA ĐẦU: GIÁ TRỊ KHÔNG THỂ THAY THẾ
SỮA ĐẦU: GIÁ TRỊ KHÔNG THỂ THAY THẾ
Cập nhật 2019-10-08 02:44:19

SỮA ĐẦU: GIÁ TRỊ KHÔNG THỂ THAY THẾ CHO SỨC KHOẺ,

 

TĂNG TRƯỞNG CỦA HEO CON VÀ LỢI NHUẬN CỦA NGƯỜI CHĂN NUÔI HEO

 

PGS. TS. Nguyễn Ngọc Hải

 

 

1. Sữa đầu là gì

Theo quy ước, sữa đầu (colostrum) hay còn gọi là sữa non, là sữa do heo mẹ tiết ra trong vòng 24 giờ sau khi sinh heo con đầu tiên. Sữa đầu khác biệt với sữa thường chủ yếu là ở thành phần protein, kháng thể (Bảng 1) và các chất sinh học có tác dụng tăng cường sự phát triển của não, tim, gan, thận, cơ, biểu mô ruột và đáp ứng miễn dịch chủ động sớm của heo con.

 

 Ý nghĩa của sữa đầu đối với khả năng sống và tăng trưởng của heo con

Giá trị của sữa đầu đối với sức khoẻ và tăng trưởng của heo là không thể thay thế. Việc đảm bảo cho heo con nhận được sữa đầu là chìa khoá cho sự thành công trong chăn nuôi heo. Sữa đầu không chỉ cung cấp cho heo con kháng thể từ heo mẹ, giúp bảo vệ heo con chống các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus, vi khuẩn, mà quan trọng hơn là đảm bảo cung cấp năng lượng và dưỡng chất giúp heo con đủ sức vượt qua bất lợi của môi trường sau khi được đẻ ra, và chuẩn bị thể trạng tốt cho sự phát triển của heo, giảm tỷ lệ bệnh và chết ở mọi giai đoạn nuôi của heo.

Tỷ lệ heo chết trước cai sữa trong chăn nuôi heo công nghiệp dao động khoảng 10 – 13%. Có khá nhiều nguyên nhân được liệt kê, trong đó việc bú sữa đầu không đủ, đúng cách là một trong những nguyên nhân chính. Heo sơ sinh không bú được nhiều sữa đầu sẽ không đủ dinh dưỡng cung cấp năng lượng cho heo con hoạt động và duy trì thân nhiệt, do vậy dễ bị chết do bị nái đè hoặc do lạnh. Để có thể sống sót được qua 3 ngày đầu, heo sơ sinh cần phải được bú ít nhất 160–170 g/ kg thể trọng. Ngoài ra, khi không bú đủ được lượng sữa đầu, heo con sẽ không có đủ miễn dịch thụ động mẹ truyền, dễ bị cảm nhiễm bệnh do vi sinh vật và chết sớm.

Tỷ lệ chết trước cai sữa ở những trại sử dụng heo nái cao sản, số heo con sinh ra mỗi lứa vào khoảng 16 con, có thể đến 20%. Nguyên nhân là do số lượng heo con được đẻ ra quá nhiều nên có sự khác biệt lớn về trọng lượng heo con sơ sinh, khả năng sản xuất lượng sữa đầu, cũng như lượng sữa đầu heo con nhận được sau khi sinh. Khoảng 50% heo con sơ sinh chết trong vòng 3 ngày đầu sau khi sinh có liên quan đến việc bú sữa đầu không đủ.

Do nhiều nguyên nhân, lượng sữa đầu heo con nhận được từ heo mẹ thường không đủ, và do vậy bổ sung sữa đầu từ bên ngoài cho heo con trong vòng 24 giờ sau khi sinh là một lựa chọn gần như bắt buộc nhằm đảm bảo sức khoẻ của heo con, nhất là trong điều kiện sử dụng nái cao sản, có thể đẻ rất nhiều con như hiện nay.

 

 2. Giá trị của sữa đầu

2.1 Giá trị miễn dịch của sữa đầu

Heo sơ sinh có hệ miễn dịch đã hình thành đầy đủ nhưng chưa hoàn thiện, khả năng đáp ứng miễn dịch của heo con vì vậy vẫn còn rất kém. Miễn dịch sữa đầu sẽ đem lại cho heo con miễn dịch thụ động do mẹ truyền, giúp heo con chống lại được các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở giai đoạn còn theo mẹ.

Sữa đầu cung cấp nguồn kháng thể đặc hiệu, tạo miễn dịch thụ động cho heo con chống bệnh do vi sinh vật nhiễm từ ngoài môi trường và từ ngay chính heo mẹ. Trong sữa đầu, ngoài kháng thể IgG, IgM và IgA (Bảng 1), còn có các tế bào tế bào miễn dịch (tế bào bạch cầu), các cytokine điều hoà miễn dịch… góp phần phát triển và hoàn thiện hệ miễn dịch, có tác dụng hỗ trợ sự đáp ứng sớm miễn dịch chủ động ở heo con khi được tiêm vaccine mũi đầu tiên, tăng đáp ứng và biệt hoá tế bào lympho B, gia tăng tế bào tiết kháng thể. Như vậy, sữa đầu không chỉ đảm bảo cho heo con có được miễn dịch thụ động tốt, mà còn có vai trò tích cực trong sự phát triển của miễn dịch chủ động ở heo con. Trên thực tế, heo con có miễn dịch mẹ truyền qua sữa đầu, khi được chích vaccine đúng quy trình, sẽ có đáp ứng miễn dịch tốt hơn so với heo con không có miễn dịch mẹ truyền.

 

2.2 Giá trị dinh dưỡng

Nhiệt độ bên ngoài môi trường heo con được sinh ra thấp hơn khá nhiều so với nhiệt độ bên trong tử cung heo mẹ, và sẽ khiến heo con sơ sinh dễ bị lạnh. Sữa đầu cung cấp cho heo trước hết nguồn năng lượng để chống lạnh, nhờ vậy heo không bị tiêu chảy và bị chết. Heo sơ sinh có nguồn năng lượng dự trữ đó là glycogen trong cơ thể, khoảng 30 – 38g/ kg thể trọng, và mỡ trong cơ thể với khoảng 10 – 20g/ kg thể trọng khi sơ sinh. Tuy nhiên cả 2 nguồn năng lượng này chỉ cung cấp được khoảng 500 kJ, tương ứng khoảng ½ nhu cầu năng lượng cần thiết duy trì sự sống của heo trong ngày đầu tiên sau khi sinh. Do vậy, nếu không được cung cấp sữa đầu đầy đủ, heo con sẽ chết nhanh trong 1 – 3 ngày đầu sau khi sinh. Trong sữa đầu còn có hàm lượng protein rất cao. Điều đặc biệt là các protein trong sữa đầu, ngoài giá trị miễn dịch (kháng thể), chủ yếu tham gia vào sự tổng hợp protein mô cơ ở heo con sơ sinh, tạo điều kiện ban đầu cho heo con phát triển tốt sau này.

 

2.3 Giá trị sinh học khác

Vai trò của sữa đầu trong sự phát triển của đường ruột. Ngoài IgG và các chất dinh dưỡng, trong sữa đầu còn có các hoạt chất sinh học (bio-active) có tác dụng kích thích sự phát triển và hoàn thiện chức năng đường ruột của heo con. Sữa đầu được ghi nhận có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển và sớm hoàn thiện của đường tiêu hoá ở heo con. Heo con nhận được sữa đầu sẽ có các chỉ số hình thái đường ruột vượt trội so với heo không nhận được sữa đầu: ruột non tăng chiều dài 10 – 20%, đường kính 15%, dày thành ruột 30 -75% nhờ vào sự tăng chiều cao của lông nhung (33%) và khe ruột (20-30%). Sự gia tăng kích thước hình thái của ruột non dẫn đến gia tăng bề mặt hấp thu của ruột khoảng 100 lần. Ngoài sự gia tăng kích thước hình thái ruột non, kích thước các bộ phận khác của đường ruột như dạ dày, ruột già và tuyến tuỵ cũng tăng khoảng 10 – 20%, khi heo sơ sinh được bú sữa đầu. Sự phát triển và hoàn thiện sớm của đường ruột giúp heo con phát triển tốt ở giai đoạn đầu trong thời gian theo mẹ và cai sữa.

 

3. Miễn dịch được hình thành khi heo con được bú sữa đầu

- Trong vòng 24 giờ sau khi heo con được sinh ra: Cần phân biệt rõ miễn dịch được hình thành do heo con bú sữa đầu trong vòng trước và sau 24 giờ sau khi heo con được sinh ra. Trong vòng trước 24 giờ sau khi sinh, nếu heo con được bú sữa đầu, kháng thể có trong sữa đầu sẽ được hấp thu qua thành ruột vào trong máu hình thành miễn dịch toàn thân. Miễn dịch này có tác dụng bảo vệ heo chống lại nhiễm trùng đường máu giai đoạn theo mẹ. Rất nhiều những tác nhân vi sinh vật có thể xâm nhiễm vào máu, gây nhiễm trùng máu và gây chết heo con giai đoạn theo mẹ: Dịch tả heo, PRRS, Lở mồm long móng, Aujeszky, Salmonella, Streptococcus

- Sau 24 giờ sau khi heo con được sinh ra: nếu cho heo con bú sữa đầu sau 24 giờ khi heo con được sinh ra, ngay cả với sữa đầu có chất lượng tốt nhất, kháng thể trong sữa đầu vẫn không thể thấm qua thành ruột vào máu, mà chỉ hiện diện trong ruột, thực hiện chức năng miễn dịch cục bộ, giúp bảo vệ heo chống lại các tác nhân vi sinh vật gây bệnh ở ruột (E. coli, PED virus Rotavirus, Clostridium…). Trong trường hợp này heo con sẽ không có miễn dịch toàn thân để chống lại các bệnh nhiễm trùng đường máu và sẽ rất dễ chết ngay cả trong thời kỳ theo mẹ.

 

4. Sự hấp thu kháng thể sữa đầu ở heo con

Về mặt cấu tạo cơ thể học và sinh lý tiêu hoá, thành ruột của heo con sau khi sinh trong vòng 24 giờ có tính thấm cao, cho phép các kháng thể có thể thấm qua được thành ruột đi vào trong máu. Sau 24 giờ tuổi, thành ruột của heo con về cơ bản đã “đóng kín”, các kháng thể trong sữa đầu và sữa cung cấp cho heo con không thể đi vào trong máu mà chỉ hiện diện trong đường ruột. Ngoài ra, cần ghi nhớ rằng, trong vòng 24 giờ sau khi được sinh ra, khả năng thấm của thành ruột cũng cũng giảm dần theo thời gian. Trên thực tế, thời gian heo con hấp thụ tốt nhất kháng thể sữa đầu không quá 12 giờ sau khi heo con được sinh ra. Ngoài ra, hàm lượng kháng thể trong sữa đầu của nái ở 12 giờ sau khi sinh giảm khoảng 50% so với ở thời điểm nái mới sinh heo con đầu tiên (Hình 1), và trong vòng 24 giờ sau khi sinh, nồng độ các enzyme tiêu hoá protein trong đường ruột của heo con rất ít, do vậy không ảnh hưởng đến sự phân huỷ các kháng thể có trong sữa đầu. Vì vậy, thời điểm cho heo con bú sữa đầu tốt nhất chỉ nên trong khoảng muộn nhất là 12 giờ sau khi sinh (Hình 2).

 

 

 5. Kỹ thuật cho heo con bú sữa đầu

Giá trị của sữa đầu đối với sức sống của heo con là không chối cãi. Tất cả các trang trại, người chăn nuôi, kỹ thuật viên chăn nuôi đều biết rõ điều này, tuy nhiên việc cho heo con bú sữa đầu như thế nào để đạt được hiệu quả cao nhất trong phòng chống bệnh, giảm tỷ lệ chết ở heo con sơ sinh, heo con theo mẹ, sau cai sữa và sự tăng trưởng của heo trong suốt quá trình nuôi… trên thực tế chưa được áp dụng đúng cách.

Một số quy tắc cơ bản trong quy trình cho heo con bú sữa đầu:

  • Quy tắc “KHOẺ”: Heo con đủ khoẻ sẽ bú sữa đầu được dễ và nhiều. Heo ngay sau khi sinh phải được lau khô hoặc làm khô bằng bột làm khô, giữ ấm.
  • Quy tắc “SỚM”: Thời điểm heo con được bú sữa đầu phải càng sớm càng tốt, chỉ nên trong vòng tối đa 12 giờ sau khi sinh. Tốt nhất là trong vòng 6 giờ sau khi heo con được sinh ra.
  • Quy tắc “ƯU TIÊN”: Thực hiện theo quy trình thứ tự “ ưu tiên heo nhỏ yếu, sau là heo khoẻ, to”. Nhóm heo con nhỏ và yếu sẽ được cho bú trước, heo lớn khoẻ cho bú sau. Chia đôi heo con thành 2 nhóm. Tách heo lớn vào trong chuồng úm, cho heo nhỏ vào bú heo mẹ trong vòng 90 phút, sau đó cho heo lớn vào bú chung. Thực hiện quy trình này 2 lần trong vòng 12 giờ đầu sai khi sinh, sau đó cho heo bú mẹ bình thường. Quy trình này áp dụng cho các ổ heo có số heo con nhiều hơn 12 heo con và số vú không đủ cho heo bú.
  • Quy tắc “ĐỦ”: Đảm bảo đủ lượng sữa đầu cho heo con theo nhu cầu sinh lý. Để đảm bảo tình trạng miễn dịch và sức khoẻ của heo con tốt, để heo con có thể sống sót được qua 3 ngày đầu, heo sơ sinh cần phải được bú ít nhất 160 – 170 g sữa đầu/ kg thể trọng.

 

6. Sử dụng sữa đầu bổ sung cho heo con

Nhìn chung heo mẹ không đáp ứng đủ lượng sữa đầu cho heo con, nhất là ở heo nái cao sản, số lượng con sinh ra thường nhiều hơn 12 con/ ổ. Heo con, khi được nuôi trong cùng một điều kiện môi trường, trong ổ heo từ 8 – 12 con, nếu được cho bú sữa đầu bằng bình trong vòng 24 giờ sau khi sinh, có thể bú được 450g/ kg thể trọng, gần gấp 2 lần so với heo con được bú sữa đầu từ mẹ, từ 212 – 373 g/ kg thể trọng. Lượng sữa đầu được tiết ra không đồng đều ở các vú, điều này khiến cho một số heo con có thể không bú được đủ lượng sữa đầu cần thiết để duy trì sự sống và sự tăng trưởng của chúng.

Trong cùng một ổ, heo lớn thường bú được sữa đầu nhiều hơn do chiếm được các núm vú có sữa nhiều hơn và khả năng bú sữa mạnh hơn. Lượng sữa đầu bú được sẽ cao hơn khoảng 26 – 37g/ 100 g trọng lượng chênh lệch giữa các heo con. Ở những nái có số heo con đẻ ra nhiều, nái cao sản, thường có sự chênh lệch lớn về trọng lượng của heo con trong cùng một ổ, dẫn đến sự thiếu hụt sữa đầu ở những heo con có trọng lượng nhỏ, làm gia tăng tỷ lệ chết ở heo con giai đoạn theo mẹ.

Heo sơ sinh, nhất là những heo có trọng lượng nhỏ, yếu thường không bú được nhiều sữa đầu, heo thiếu năng lượng để sưởi ấm và hoạt động, khiến heo phải huy động năng lượng dự trữ của cơ thể, dẫn đến giảm đường huyết, giảm trọng lượng… heo dễ chết sớm trong 3 ngày đầu sau khi sinh. Nghiên cứu ghi nhận chỉ có 7,1% heo con chết trước cai sữa nếu bú được trên 200 g sữa đầu, trong khi heo con bú ít hơn 200 g sữa đầu có tỷ lệ chết lên đến 43,4%. Ngoài ra, ở heo con bú dưới 200 g sữa đầu còn ghi nhận hàm lượng cortisol trong máu cao gấp đôi so với heo được bú lượng sữa đầu nhiều hơn 200 g. Cortisol là chỉ số phản ánh tình trạng stress ở heo. Chỉ số cortisol càng cao chứng tỏ heo bị stress càng nặng, ảnh hưởng xấu đến sức đề kháng của heo (Bảng 2).

 

 

Như vậy, ngoài nguồn sữa đầu từ mẹ, việc bổ sung kịp thời sữa đầu cho heo con sơ sinh có trọng lượng nhỏ (dưới 800 g), yếu, heo con của những nái tiết sữa kém, heo con của những nái sinh nhiều con hơn số núm vú cho sữa, đúng thời điểm (trong vòng 12 giờ sau khi sinh) và đủ số lượng cần thiết (tối thiểu 160 – 170 g sữa đầu/ kg trọng lượng sẽ giúp heo con tăng cường khả năng chống bệnh, giảm tỷ lệ chết ở heo trước và sau cai sữa, nâng cao sức sinh trưởng của heo và hiệu quả chăn nuôi. Bổ sung sữa đầu bằng việc bơm trực tiếp vào miệng heo, mỗi lần 15 – 20 ml sữa đầu, 2 – 3 lần trong những giờ đầu sau khi sinh là biện pháp rất có lợi cho heo con duy trì sự sống và phát triển tốt ở giai đoạn sau này.

 

Kết luận:

Điều cần ghi nhớ là, đảm bảo cho heo con đủ lượng sữa đầu ở giai đoạn sơ sinh (trong vòng 24 giờ sau khi sinh) có ý nghĩa sống còn với heo con và quyết định đối với lợi nhuận của người chăn nuôi heo. Sữa đầu có giá trị không thay thế đối với sức khoẻ heo con, giảm tỷ lệ bệnh, chết ở heo con theo mẹ và sau cai sữa, và tăng trưởng tốt. Sữa đầu đảm bảo nguồn dinh dưỡng, năng lượng cho heo con ở giai đoạn sớm và các thành phần miễn dịch, giúp bảo vệ heo con phát triển lâu dài. Trong vòng 24 giờ sau khi sinh heo con cần được cung cấp ít nhất 160 - 170 g sữa đầu/ kg thể trọng. Thời điểm tốt nhất cho heo con bú sữa đầu là trong vòng 6 – 12 giờ sau khi sinh.

Khả năng tiết sữa đầu của heo mẹ rất khác nhau theo cá thể, trong khoảng 1,9 kg – 5,3 kg, thường chỉ đủ cho khoảng 10 heo con. Vì thế những ổ có số lượng heo con nhiều, trọng lượng chênh lệch cao, heo con yếu, heo mẹ tiết sữa kém, cần bổ sung kịp thời sữa đầu cho heo con trong vòng 24 giờ sau khi sinh để đảm bảo heo con được sống và phát triển tốt.

 

Tài liệu tham khảo

  1. Chantal Farmer, Nicolas Devillers, John A. Rooke and Jean Le Dividich, 2006. Review

Colostrum production in swine: from the mammary glands to the piglets. CAB Reviews Perspectives in Agriculture Veterinary Science Nutrition and Natural Resources, January 2006.

  1. N. Devillers, J. Le Dividich and A. Prunier, 2011. Influence of colostrum intake on piglet survival and immunity. Animal (2011), 5:10, pp 1605–1612 & The Animal Consortium 2011. doi:10.1017/S175173111100067X.
  2. Le Dividich J., Charneca R., Thomas F., 2017. Relationship between birth order, birth weight, colostrum intake, acquisition of passive immunity and pre-weaning mortality of piglets. Spanish Journal of Agricultural Research, Volume 15, Issue 2.
  3. Jena G. Alexopoulos *, David S. Lines, Suzanne Hallett and Kate J. Plush, 2018. A Review of Success Factors for Piglet Fostering in Lactation. Animals 2018, 8, 38; doi:10.3390/ani8030038.
  4. R. Cabrera, X. Lin, M. Ashwell, A. Moeser and J. Odle, 2013. Early postnatal kinetics of colostral immunoglobulin G absorption in fed and fasted piglets and developmental expression of the intestinal immunoglobulin G receptor. J. Anim. Sci. 2013.91:211–218. doi:10.2527/jas2011-4426.

 

 

 

 

 

Sản phẩm SỮA ĐẦU ĐẬM ĐẶC  của Vemedim sản xuất:

 

 

 

t g
0939 904 940
m